Rola sufozji w rozwoju rzeźby…

Rola sufozji w rozwoju rzeźby gór średnich (na przykładzie Bieszczadów)

Grant PRELUDIUM 3 finansowany przez Narodowe Centrum Nauki (DEC-2012/05/N/ST10/03926)

Opiekun: prof. dr hab. Kazimierz Krzemień, Czas realizacji: 2013–2016.

Kierownik projektu – Anita Bernatek-Jakiel – w ramach realizacji projektu została także wsparta stypendium doktorskim ETIUDA 3 (UMO-2015/16/T/ST10/00505) finansowanym przez Narodowe Centrum Nauki. W trakcie pobierania stypendium A. Bernatek-Jakiel odbyła 4-miesięczny staż naukowy w Katolickim Uniwersytecie w Leuven, w Belgii (KU Leuven) pod opieką prof. Jeana Poesena.

Odtworzenie rozwoju rzeźby, poznanie jego uwarunkowań czy prognoza dalszych przemian rzeźby stanowią jedne z podstawowych problemów badawczych w geomorfologii. Szczególnie interesujące jest rozpatrywanie tych zagadnień w obszarach górskich, które charakteryzują się bardzo dużym zróżnicowaniem cech środowiska przyrodniczego (Kotarba i Migoń, 2010).

Główną przyczyną podjęcia tematu projektu jest słabo rozpoznana rola sufozji działającej w pokrywach stokowych w rozwoju rzeźby gór średnich umiarkowanej strefy klimatycznej, zarówno w skali światowej (Bryan i Jones, 1997), jak i regionalnej (Margielewski et al., 2006; Haczewski et al., 2007; Gorczyca et al., 2011; Rączkowska et al., 2012). Rozpoznanie działalności sufozji ma istotne znaczenie dla całościowego poznania modelowania gór średnich, które dotychczas badano głównie przez pryzmat procesów powierzchniowych – ruchy masowe, spłukiwanie czy procesy fluwialne.

Sufozja jest to proces, który polega na wymywaniu cząstek gleby przez wodę płynącą pod powierzchnią terenu. W wyniku wypłukiwania materiału powstają kanały sufozyjne. W Bieszczadach kanały sufozyjne powstają na głębokości ok. 0,70–0,80 m, a maksymalnie nawet powyżej 2,00 m. Ich średnica wynosi ok. 0,30–0,40 m.

Celem głównym projektu jest określenie roli sufozji w rozwoju rzeźby gór średnich w umiarkowanej strefie klimatycznej na przykładzie Bieszczadów. Jako cele szczegółowe pracy przyjęłam:

  1. charakterystykę wykształcenia i rozmieszczenia form sufozyjnych w Bieszczadach;
  2. przedstawienie uwarunkowań rozwoju kanałów sufozyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem właściwości gleb;
  3. określenie skali działalności sufozji na podstawie badań powierzchniowych i podziemnych (za pomocą metod geofizycznych);
  4. określenie dynamiki działalności sufozji.

W swoich badań wykorzystałam metody geofizyczne, które są nowatorskie w badaniach sufozji, a w takich warunkach glebowych i litologicznych, jakie występują w Bieszczadach, nie były jeszcze stosowane.

Osoby zainteresowane wynikami projektu zachęcam do zapoznania się z publikacjami:

Bernatek, A., 2014. Rola sufozji w rozwoju rzeźby – stan i perspektywy badań. Przegląd Geograficzny 86, 1, 53–76.

http://rcin.org.pl/igipz/dlibra/docmetadata?id=42815&from=publication

Bernatek, A., 2015. The influence of piping on mid-mountain relief: a case study from the Polish Bieszczady Mts. (Eastern Carpathians). Carpathian Journal of Earth and Environmental Sciences 10, 1, 107–120.

http://www.ubm.ro/sites/CJEES/viewTopic.php?topicId=501

Bernatek-Jakiel, A., Kacprzak, A., Stolarczyk, M., 2016. Impact of soil characteristics on piping activity in a mountainous area under a temperate climate (Bieszczady Mts., Eastern Carpathians). Catena 141, 117–129.

http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0341816216300819

Bernatek-Jakiel, A., Kondracka, M., 2016. Combining geomorphological mapping and near surface geophysics (GPR and ERT) to study piping systems. Geomorphology 274, 193–209.

http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0169555X16301921

Bernatek, A., 2015. Visualizing morphometric changes in a piping system using DEM and GIS analysis: the Bieszczady Mts., Poland, [w:] J. Jasiewicz, Zb. Zwoliński, H. Mitasova, T. Hengl (red.), Geomorphometry for Geosciences. Adam Mickiewicz University in Poznań – Institute of Geoecology and Geoinformation, International Society for Geomorphometry, Poznań, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 157–160.

http://geomorphometry.org/content/geomorphometry-geosciences

Bernatek-Jakiel, A., Jakiel, M., Sobucki, M., 2015. Zmiany w systemie sufozyjnym na stokach Kińczyka Bukowskiego (Bieszczady Wysokie), Roczniki Bieszczadzkie 23, 239–250.

https://www.bdpn.pl/dokumenty/roczniki/rb23/art14.pdf

Bernatek-Jakiel, A., Krzemień, K., Jakiel, M., 2016. Formy sufozyjne w Bieszczadach (Karpaty Wschodnie), Roczniki Bieszczadzkie 24, 249–262.
https://www.bdpn.pl/dokumenty/roczniki/rb24/art16.pdf

Bernatek-Jakiel, A., Jakiel, M., Krzemień, K., 2017. Piping dynamics in mid-altitude mountains under a temperate climate: Bieszczady Mts., Eastern Carpathians. Earth Surface Processes and Landforms. DOI: 10.1002/esp.4160

http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/esp.4160/full

Bereźnica5 Bereźnica4 Bereźnica3 Bereźnica2 Bereźnica1